Naxos_Ceramics_01

Στη Νάξο για κεραμικά

Culture

Αυτό το πρώτο ψήσιμο γίνεται στους 980-1000 βαθμούς και λέγεται μπισκουί.

Η φωτογραφική επίσκεψη αποφασίστηκε να γίνει το πρωί της Παρασκευής (πριν το μπάνιο, ξέρετε – δραστηριότητες των διακοπών). Είχαν προηγηθεί οι συστάσεις και μια σύντομη κουβέντα τρεις μέρες πριν και όντως, την Παρασκευή βρισκόμαστε πάλι στο παραδοσιακό αγγειοπλαστείο του Μανώλη Λυμπερτά στο χωριό Δαμαλάς της Νάξου.

Μπαίνουμε μέσα. Η φωτογραφία του Δημήτρη Λυμπερτά, ενός από τους τελευταίους παραδοσιακούς αγγειοπλάστες της Νάξου και πατέρα του Μανώλη, κρέμεται ψηλά. Το εργαστήριο βρίσκεται εδώ από το 1958 και ο Μανώλης συνεχίζει την τέχνη που έμαθε από τον πατέρα του.

“Άσχημη μέρα ήρθατε”, μου λέει ο Μανώλης μόλις με βλέπει, “καμινιάζω. Μπες όμως να βγάλεις φωτογραφίες όσο ετοιμάζω τα κεραμικά για ψήσιμο, και μετά μιλάμε. Μόνο πρόσεχε πού πατάς”. Το καμίνιασμα είναι δουλειά ολόκληρης ημέρας και βασικά σημαίνει πως δεν θα δούμε τροχό σήμερα, όπως υπολογίζαμε. Περνάω πάντως στα ενδότερα, εκεί όπου δουλεύει τώρα ο Μανώλης, και βγάζω φωτογραφίες όσο αυτός βάφει τα κεραμικά πριν το δεύτερο ψήσιμο. Πατάω προσεκτικά όντως, επειδή το πάτωμα είναι γεμάτο αγγεία. Δεν μπορώ να πλησιάσω πολύ στα καμίνια και αρκούμαι σε λίγα κάδρα από πιο μακριά.

Η διαδικασία έχει, περιληπτικά, ως εξής: με ένα κομμάτι πηλό και βρεγμένα χέρια, το σκεύος φτιάχνεται στον ποδοτροχό (μια διαδικασία πέντε λεπτών που όμως συνεπάγεται δουλειά μιας εβδομάδας μέχρι να ολοκληρωθεί το αγγείο) κι έπειτα, αφήνεται στον ήλιο για να αποβάλει όλη την υγρασία. Στη συνέχεια, αφού καθαριστεί με σφουγγάρι και νερό, μπαίνει στο φούρνο για πρώτη φορά. Αυτό το πρώτο ψήσιμο γίνεται στους 980-1000 βαθμούς και λέγεται μπισκουί.

Σειρά έχει το βάψιμο με χρώμα, το γνωστό ως υάλωμα: βούτηγμα με την τσιμπίδα στον κουβά με το χρώμα και τοποθέτηση στον πάγκο για να στεγνώσει. Κοιτάζω τα φρεσκοβαμμένα σκεύη και παρατηρώ πως είναι πολύ πιο ανοιχτόχρωμα από αυτά που βρίσκονται στα ράφια, έτοιμα προς πώληση. Ο Μανώλης προσέχει μάλλον την απορία μου και μου εξηγεί “μην τα βλέπεις έτσι, όταν ψηθούν θα αλλάξουν χρώμα. Θα γίνουν όπως αυτά που βλέπεις εκεί”, κι έδειξε προς τα έτοιμα κεραμικά του καταστήματος, σε ένα σωρό ζωηρές αποχρώσεις.

Ακολουθεί λοιπόν το καμίνιασμα, το δεύτερο και τελευταίο ψήσιμο, που κρατάει περίπου 10 ώρες στους 1030-1050 βαθμούς και στη συνέχεια τα κεραμικά αφήνονται να κρυώσουν. Μετά από όλη αυτή την περιπέτεια, είναι έτοιμα για να μπουν στα ράφια– και να βρουν σπίτι.

Αφήνω τον καλλιτέχνη να τελειώσει τη δουλειά του στον πάγκο με τα χρώματα και βγαίνω λίγο πιο έξω, εκεί που βρίσκονται τα έτοιμα κεραμικά. Δεν βλέπω μόνο τα κλασικά σκεύη, αλλά και πολλά διακοσμητικά. Ένα ζευγάρι παπουτσάκια τραβάει την προσοχή μου. “Αυτά είναι τα πιο δύσκολα”, λέει ο Μανώλης που στο μεταξύ τελείωσε και ήρθε να μας ξεναγήσει. Ό,τι δεν μπαίνει στον τροχό κι έχει δουλειά μόνο στο χέρι, και μάλιστα ψιλοδουλειά, είναι πολύ δυσκολότερο από τα υπόλοιπα.

Πηγαίνουμε στην άλλη μεριά του δωματίου και ο Μανώλης μας κάνει μια μικρή επίδειξη των πιο χαρακτηριστικών κεραμικών του μας δείχνει τις σφυρίχτρες που γεμίζουν με νερό, το “σφούνι” (κανάτι με το οποία αδειάζουν το κρασί από τα πιθάρια και στη συνέχεια το χρησιμοποιούν για το σερβίρισμα), τη δίκαια κούπα ή κούπα του Πυθαγόρα, που αν την παραγεμίσεις θα αδειάσει εντελώς, μια μικρή απομίμηση αποστακτηρίου και άλλα πολλά.

Ο Μανώλης αγαπά τη δουλειά του και εκτός από τα πιο κλασικά πράγματα που περιμένεις να δεις σε ένα εργαστήρι αγγειοπλαστικής, φτιάχνει και πιο ασυνήθιστα. Μεταξύ τους, παραδοσιακά ναξιώτικα κεραμικά. Μου δείχνει ένα βιβλίο για τα αρχαία αγγεία της Νάξου που έχει εκδώσει το Αρχαιολογικό Μουσείο του νησιού και μου εξηγεί πως παίρνει πολλές ιδέες από εκεί. Κανονική έρευνα. Το βρίσκω σπουδαίο που έτσι όχι απλώς διασώζονται, αλλά επιπλέον παίρνουν καινούρια ζωή, πράγματα που πρωτοκατασκευάστηκαν πριν χιλιάδες χρόνια.

Η ξενάγηση διακόπτεται από νέους επισκέπτες: ένα ζευγάρι με το κοριτσάκι τους, γνωστούς του Μανώλη. Λένε τα νέα τους κι έπειτα, εντελώς απρόσμενα, ο Μανώλης λέει “Άντε, να σας φτιάξω κάτι και στον τροχό”. Χαράς ευαγγέλια! Στηνόμαστε όλο χαρά γύρω του και τον παρακολουθούμε καθώς κόβει τον πηλό που του χρειάζεται, βρέχει τα χέρια του, ακουμπάει τον πηλό πάνω στον ποδοτροχό κι αρχίζει να δουλεύει. Αυτό που συμβαίνει είναι πραγματικά μαγικό. Δεν είναι να απορείς που παρομοιάσαμε τη δημιουργία του ανθρώπου με αυτήν ακριβώς τη διαδικασία.

Κοιτάζουμε μαγνητισμένοι καθώς ο πηλός αποκτά ύψος και καμπύλες στα χέρια του Μανώλη όπως περιστρέφεται στον τροχό. Κάποια στιγμή σταματάει και, πριν προλάβω να απογοητευτώ από το πόσο λίγο κράτησε, ο Μανώλης παίρνει μια μικρή μεταλλική γλυφίδα και αρχίζει να κάνει χαρακτική και να πετάει τον πηλό που περισσεύει από την κανατούλα που φτιάχνει. Μόλις τελειώσει και αυτό, σταματάει τον τροχό, της φτιάχνει το στόμιο με τα δάχτυλά του και την ακουμπάει στον διπλανό πάγκο να στεγνώσει. Η επίσκεψη μας φυλούσε το καλύτερο για το τέλος.

Διαλέγουμε αναμνηστικά και δώρα και βγαίνουμε φορτωμένοι στην αυλή, όπου γυναίκες της οικογένειας και γειτόνισσες είναι καθισμένες και ασχολούνται με τα κεραμικά. Είναι σίγουρα και μια ευκαιρία να βρεθούν και να πουν τα δικά τους χωρίς πολύ κόσμο στα πόδια τους, σκέφτομαι. Λίγο πιο έξω, πάνω σε ένα πεζούλι, ένας βοηθός απλώνει μικρές κεραμικές πλακέτες για στέγνωμα στον ήλιο: είναι τα έπαθλα που θα δοθούν λίγες μέρες αργότερα στους αγώνες τριάθλου που θα γίνουν στο νησί, το Naxathlon 2015.

Το εργαστήρι είναι γνωστό σε όλους εδώ και οι κατασκευές του ταξιδεύουν παντού. Πρέπει να είναι σπουδαία αίσθηση να ξέρεις πως κάτι που βγήκε από τα χέρια σου γίνεται ένα μικρό κομματάκι Ελλάδα, οπουδήποτε στον κόσμο. Δεν ξέρω αν ο Μανώλης συνειδητοποιεί στην καθημερινότητά του πόσο τυχερός είναι, εύχομαι όμως να συμβαίνει. Κι εγώ τον υπερευχαριστώ για το σπουδαίο πρωί που πέρασα στο εργαστήριό του.

 

INFO
* Παραδοσιακό εργαστήρι Αγγειοπλαστικής Μανώλη Λυμπερτά
Στον Δαμαλά Νάξου, 200 μ. από τον κεντρικό δρόμο προς το Χαλκί (και έκθεση πάνω στον κεντρικό δρόμο)
Ανοιχτό καθημερινά, έως αργά το βράδυ
Τηλέφωνο: 22850 32820

Share